20 Kasım 2026

Dünya'nın en önemli tarım ürünlerinden patates, yakın gelecekte ay görevleri için de kritik hale gelebilir. Bilim insanları simüle edilmiş Ay toprağında güvenli ve besleyici patates yetiştirdi.

ABD ve Çin, önümüzdeki yıllarda Ay yüzeyine astronot göndermeyi ve burada uzun süreli üsler kurmayı planlıyor. Uzmanlara göre Ay'da görev yapacak insanları sürdürülebilir şekilde beslemek için yerel gıda üretimi kritik önem taşıyor. Çünkü ihtiyaç duyulan tüm gıdanın Dünya'dan taşınması pek mümkün görülmüyor.

 

Bu nedenle bilim insanları, Ay yüzeyinde kurulması planlanan üslerde görev yapacak astronotları besleyebilmek için, simüle edilmiş Ay toprağında güvenli ve besleyici patatesler yetiştirmeyi başardı.

 

Araştırmacılar Ay toprağını taklit eden toprağa organik madde ekledi ve patateslerin Dünya'daki kadar iyi büyüdüğünü tespit etti.

 

NASA destekli çalışmada, erken olgunlaşan, kırmızı kabuklu ve beyaz etli “Modoc” adlı patates çeşidi kullanıldı.

 

MAKSİMUM KALORİ

 

Araştırmanın lideri olan Oregon State Üniversitesi bitki biyoloğu Aymeric Goyer, npj Microgravity dergisinde yayımlanan çalışmaya ilişkin yaptığı açıklamada “Patatesler birçok ürüne kıyasla birim arazi başına daha fazla kalori sağlıyor” dedi. Goyer, “Besleyicidirler. Muzu geride bırakacak düzeyde potasyum içerirler, C vitamini açısından zengindirler, kaliteli protein sağlarlar ve yüksek tokluk indeksine sahiptirler.” diye konuştu.

ORGANİK MADDE OLMADAN YETİŞMİYOR

 

Ay yüzeyindeki toprak “Ay regoliti” olarak adlandırılıyor. Bu toprak, milyarlarca yıl boyunca meydana gelen göktaşı çarpışmalarının oluşturduğu ezilmiş kaya ve tozdan oluşuyor. Keskin ve cam benzeri yapıya sahip olan regolit, Dünya toprağının aksine organik madde içermiyor.

 

Araştırmacılar, solucanların organik atıkları parçalayarak oluşturduğu ve besin açısından zengin “vermikompost” adlı maddeyi farklı oranlarda Ay toprağı benzerine ekledi. Goyer, “Ay regoliti azot içermiyor. Bu nedenle takviye yapılmadan hiçbir tarım ürünü yetişemiyor.” dedi.

 

Vermikompost eklenmeyen ortamda yetiştirilen patatesler neredeyse hiç kök veya yumru oluşturmadı. Karışımın yalnızca yüzde 5'inin vermikompost, yüzde 95'inin regolit olduğu durumlarda bile bitkiler belirli ölçüde kök ve yumru geliştirebildi. Karışımın yüzde 30'unun vermikompost olduğu denemelerde ise elde edilen verim, Oregon eyaletinin yüksek patates verimiyle tanınan Hermiston bölgesinden alınan Dünya toprağında yetiştirilen patateslerle aynı seviyeye ulaştı.

 

Araştırmacılar patatesleri bir serada, güneş ışığı ve yapay ışık altında yetiştirdi.

 

AĞIR METAL SORUNU

 

Ay regoliti, yüksek miktarda bakır gibi ağır metaller içermesi nedeniyle de tarım için zorlu bir ortam oluşturuyor. biyolog Goyer, “Organik madde olmadan patatesler aşırı miktarda ağır metal emiyor ve bu durum bitki için zehirli hale gelebiliyor. Organik madde, ağır metallerin bitkiler tarafından alınmasını azaltarak birikmelerini önlüyor.” dedi.

 

Araştırmacılar uzay tarımı kapsamında farklı ürünler üzerinde de çalışmalar yürütüyor. Mart ayında yayımlanan bir araştırmada vermikompost destekli Ay regoliti içinde yetiştirilen nohudun başarılı sonuç verdiği açıklanmıştı.

 

Goyer, “Domates, marul ve yonca gibi baklagiller üzerinde çalışan ekipler de var” dedi.

 

“HENÜZ TADINA BAKMADIK”

 

Peki patateslerin tadı nasıldı? Goyer, “Ne yazık ki henüz tatmadık. Hasat ettiğimiz ürünleri laboratuvar analizlerinde kullandık” dedi.

 

Mevcut çalışmada bitkiler küçük saksılarda yetiştirildiği için elde edilen patatesler de küçük oldu. Biyolog Goyer, “Daha büyük saksılarda yetiştirilen patatesleri incelediğimiz ikinci bir çalışma yürütüyoruz. Bu çalışmada marketlerde görülen boyutlarda patatesler elde ettik” diye konuştu.

DÜNYA İÇİN DE ÇÖZÜM OLABİLİR

 

Çalışmanın ortak yazarı ve Oregon State Üniversitesi uzay biyoloğu David Handy, Ay tarımı araştırmalarının yalnızca uzay görevleri için değil, Dünya için de yararlı olabileceğini söyledi.

 

Handy, “Geliştirilen teknolojiler, tarımsal üretimin düşük olduğu ve dışarıdan sevkiyata bağımlı kalan bölgelerde gıda üretiminde kullanılabilir. Şehir merkezleri veya çöl toplulukları buna örnek gösterilebilir.” dedi.

İnsan olduğunuzu kanıtlayın: 7   +   7   =